Werken op hoogte in België: wat de Codex van je vraagt

België heeft geen kwartierregel

Nederlandse aannemers die in België werken, nemen vaak hun eigen vuistregels mee. De bekendste is de vijftien minuten die je in Nederland vanaf één ladderpositie mag werken. Die regel bestaat in België niet.

Dat is geen goed nieuws, want het betekent niet dat je meer mag. Het betekent dat er geen getal is waar je je achter kunt verschuilen. In België bepaal je zelf, in je risicoanalyse, of een ladder hier nog verantwoord is. En dat moet je op papier kunnen laten zien.

Waar het staat

De regels voor tijdelijke werkzaamheden op hoogte staan in Boek IV, Titel 5 van de Codex over het welzijn op het werk. Die tekst komt uit het koninklijk besluit van 31 augustus 2005 en zet een Europese richtlijn om, dezelfde richtlijn waar de Nederlandse regels uit voortkomen. De uitgangspunten zijn dus hetzelfde, de uitwerking niet.

De kern is een rangorde, en die is streng:

• Eerst weg met de hoogte. Kan het werk vanaf de grond? Dan gebeurt het vanaf de grond.
• Dan collectieve bescherming. Een steiger, een werkplatform, een hoogwerker, een leuning. Bescherming die werkt zonder dat iemand eraan hoeft te denken.
• Pas daarna persoonlijke bescherming en ladders. Een ladder als werkpost is toegestaan wanneer het risico beperkt is en het gebruik van korte duur, of wanneer de plaats zich niet leent voor iets anders.

Die laatste zin is de hele discussie. Je mag een ladder gebruiken, maar je moet kunnen uitleggen waarom er niets beters stond.

Wat korte duur in de praktijk betekent

De Codex noemt geen minuten. Wie op de werf komt controleren, kijkt naar het geheel: hoe lang duurt het, hoe hoog sta je, wat heb je in je handen, en waar staat de ladder op.

De praktische vertaling die op de meeste werven wordt gehanteerd:

• Een klus van een paar minuten met licht gereedschap en een hand vrij: ladder is verdedigbaar.
• Een halve dag schuren, boren of spuiten vanaf dezelfde plek: een ladder is dan geen werkpost meer maar een besparing, en zo wordt het ook gelezen.
• Twijfel je? Schrijf op waarom je de ladder kiest. Een korte notitie in je risicoanalyse is het verschil tussen een afweging en een aanname.

De risicoanalyse is het echte verschil

Waar Nederland met concrete grenzen werkt, leunt België zwaar op het systeem eromheen. Elke werkgever heeft een dynamisch risicobeheersingssysteem, een globaal preventieplan en een jaaractieplan. Er is altijd een interne dienst voor preventie en bescherming op het werk; bij een klein bedrijf mag de werkgever die rol zelf vervullen.

Voor werken op hoogte betekent dat drie dingen die je echt geregeld moet hebben:

• Een risicoanalyse per soort werk, niet één algemene zin over ladders.
• Aantoonbare instructie. Wie mag met welk materiaal werken, en hoe. Een handtekening van je ploeg dat ze de instructie gekregen hebben, is goud waard.
• Toezicht. Instructie geven en er daarna nooit meer naar kijken telt niet als toezicht.

Het materiaal: EN 131 geldt ook hier

België heeft geen eigen laddernorm. De Europese norm EN 131 geldt, met hetzelfde onderscheid tussen professionele en niet-professionele ladders. Werk je ermee, dan heb je de professionele uitvoering nodig.

Over de keuringstermijn is België minder expliciet dan Nederland, dat NEN 2484 gebruikt. In België volg je de instructies van de fabrikant en wat er uit je eigen risicoanalyse komt. In de praktijk komt dat neer op: jaarlijks bij professioneel gebruik, vaker bij zwaar gebruik op werven, en altijd na een val of een aanrijding. Daarnaast doe je voor elk gebruik de korte controle.

Als het toch misgaat

Hier verschilt België duidelijk van Nederland. Elke Belgische werkgever is verplicht verzekerd tegen arbeidsongevallen. Valt er iemand, dan wordt die vergoed door de arbeidsongevallenverzekeraar, ongeacht wie er schuld had. De werkgever geniet daarbij in principe burgerlijke immuniteit: de werknemer kan hem niet zomaar persoonlijk aanspreken.

Maar dat is geen vrijbrief, en dat is precies waar het misverstand zit. Toezicht op het Welzijn op het Werk kan het werk stilleggen, en overtredingen van de welzijnswetgeving vallen onder het Sociaal Strafwetboek, met boetes tot in de forse categorieën en bij ernstige inbreuken zelfs strafrechtelijke vervolging. De immuniteit sneuvelt bovendien bij opzet en bij het blijven negeren van een vastgestelde inbreuk.

Kort gezegd: je werknemer is verzekerd, jij bent niet ingedekt.

Werk je vanuit Nederland in België?

Twee dingen die vaak vergeten worden. Op Belgisch grondgebied geldt de Belgische welzijnswetgeving, ook als je personeel Nederlands is en de opdrachtgever ook. En voor detachering is meestal een Limosa-melding nodig, samen met een A1-document voor de sociale zekerheid. Regel dat vooraf; het wordt op werven gecontroleerd.

Kort samengevat

• Geen kwartierregel, wel een verplichting om te kunnen uitleggen waarom de ladder er stond.
• Boek IV, Titel 5 van de Codex, met steiger boven ladder als uitgangspunt.
• Risicoanalyse, instructie en toezicht op papier.
• EN 131 professioneel materiaal, jaarlijks gecontroleerd, dagelijks nagekeken.
• De verzekering vangt je werknemer op, niet jouw dossier.

Dit artikel is bedoeld als praktische uitleg en niet als juridisch advies. Laat je preventieadviseur of externe dienst voor preventie en bescherming op het werk meekijken naar jouw situatie.